İslamiyet Öncesi Yazılı Eserler

İslamiyet öncesi yazılı eserler... Göktürk Kitabeleri... Yenisey Yazıtları... Uygur metinleri... Detaylar Butik Kitap'ta...

13 Oct 2021 925

Yenisey Kitabeleri:

Kırgızlara aittir ama “Ben Türgiş ili içinde beğim”, “Altı Oğuz boyundan on üç yaşımda ayrıldım” sözleri Yenisey Kitabelerinin değişik Türk boylarına ait olabileceğini ortaya koymaktadır.
Dikilme tarihleri bilinmez. fakat V, VI ve VII. asırlara ait olabileceği düşünülmektedir.
Abakan ile Tuva olarak iki ayrı grupta toplanmaktadır.
Yalındır ve kitabeyi kaleme alanın memleketine, milletine ve ailesine doyamadığı ifade edilir. Göktürk harfleriyle kaleme alınmıştır.

Göktürk Kitabeleri:

Türk kelimesinin yer aldığı ilk metin olma unvanına sahiptir. Göktürklerin 682’de kurulan ikinci dönemine aittir.
Tarihteki ilk Türk şairi Yolluğ Tigin bu metinleri yazmıştır.
Nutuk ve vasiyetname havasında yazılmıştır.
VI-VIII. asırlarda kaleme alınmıştır.
Devrin sosyal özelliklerini, tarihiyle Türk-Çin ilişkilerini anlatmaktadır.
Göktürk kitabelerinde Türklerin gelenekleriyle Çinlilerin şahsiyetini bulabiliriz.
Kültigin Kitabesini (732) Bilge Kağan dikmiştir.
Bilge Kağan Kitabesini (735) oğlu Tenri Kağan dikmiştir.
Tonyukuk Kitabesini (720-725) Tonyukuk bizzat kendisi dikmiştir.
Danimarkalı Türkolog Thomsen 1893’te Göktürk Kitabelerinin yazısını çözmüştür.

Uygur Metinleri:

Maniheist ve Budist Uygurlarca dikilmiştir.
Mani dininin esasları bu metinlerde anlatılmaktadır.
Turfan'daki kazıların neticesinde ortaya çıkmıştır.
Maniheist Uygurlara ait Maniheizm’in doktrinleri etrafında yazılan bir tövbeyle dua kitabı olan Huastuaniftile 930 senelerinde ve Göktürk harfleri ile yazılmış Irk Bitig (Fal Kitabı) isimli yapıtlar bulunmaktadır.
Bu eserlerde kökünç ismi verilen tiyatro eserleri de bulunmaktadır.
Maitrsimit isimli yapıt Budist Uygurlara ait Türk edebiyatının ilk iptidai/ilkel tiyatrosudur. Altun Yaruk ile İki Kardeş Hikayesi, Prens Kalyanamkara ve Papamkara hikayesi (özgün ismi Edgü Ögli Tigin ile Ayıg Ögli Tigin’dir.), Sekiz Yükmek bu metinlerde bulunmaktadır.
En eski Türk şiiri örnekleri Uygur metinlerindedir.
14 sesli Uygur alfabesi ile kaleme alınmıştır. Türkistan’da yer alan bu yapıtların önemli bir bölümü Soğdçadır. Diğer İran dillerinden tercüme edilmiş dinsel metinlerle tövbe dualarını içermektedir fakat Uygur harfleri ile kaleme alınmıştır.