Dede Korkut Hikayeleri ve Önemi
Dede Korkut Hikayeleri ne gibi bir öneme sahiptir? Hangi yüzyılda yazılmıştır? Bu hikayeler, Türk destancılık ve hikayecilik geleneğinde nereye oturur? Butik Kitap sizin için araştırdı.
Dede Korkut Hikayeleri
Dede Korkut Hikayeleri, Oğuz Türklerine aittir ve Oğuz Türklerinin Rumlarla, Abazalarla ve Gürcülerle yaptığı savaşları destansı olarak anlatır. Anonim bir niteliğe sahip olan bu hikayeler Dede Korkut isimli bir koca/ulu/eren anlatmıştır. Hikayeler, toplum içinde anlatıla anlatıla birtakım değişikliklere uğramıştır ve son halini XIV. asırda almıştır. Yazıya geçirilme tarihi ise XVI. asırdır. Hikayelerin Almanya'nın Dresden Kütüphanesi'yle Vatikan'da olmak üzere iki nüshası vardır. Türkistan coğrafyasında yeni bir nüshası da bulunmuştur.
Dede Korkut Hikayelerinin özellikleri
Bu hikayeleri söyleyen Dede Korkut'a ilişkin fazla bir bilgi bulunmamaktadır. Korkut Ata olarak da bilinen Dede Korkut, Oğuz boyları arasında sevilen ve sayılan bir insandır. Bayat boyuna mensup olan bu kişi, Kara Koca'nın oğludur. IX ve XI. asırda Türkistan'ın Sir-Derya nehrinin Aral gölüne döküldüğü bölgede yaşadığı tahmin edilmektedir. Hikayelerin özellikleri şunlardır:
- On iki hikayeden ve bir önsözden oluşur.
- Nazım (şiir) ve nesir (düzyazı) karışıktır.
- Yalın bir dil kullanılmıştır.
- Canlı ve halk arasında konuşulan sözcüklere yer verilmiştir.
- Türk kültür ve edebiyatının en eski halini bu eserlerde görmek mümkündür.
- Türklerin eski dinleri olan Gök Tanrı inancı ile yeni dinleri olan İslam'a ait özellikler vardır.
Hikayelerin Edebi Değeri
Edebi metinler milletlerin ruhlarını, düşünce dünyalarını ve yaşam tarzlarını en iyi şekilde verir. Bir milletin zihniyetini tanımak isteyenler onların edebi metinlerine bakmalıdır. Dede Korkut Hikayeleri de Türkler için böyledir. Bu hikayelerde Türk milletinin ulusal değerlerini, sosyal yaşamlarını, insana verdikleri değeri, kadının konumunu ve dinsel inanışlarını bulmak mümkündür. Hikayeler üzerine yerli ve yabancı pek çok araştırmacı incelemeler yapmıştır. Kitap, on iki hikayeden oluşur. Hikayelerin konuları birbirinden farklıdır. Genel olarak hikayelerde Oğuzların kendi aralarındaki mücadeleler, Oğuzların olağanüstü güçlerle mücadeleleri ve Oğuzların komşuları ile mücadeleleri anlatılır. Hikayelerde birbirinden farklı pek çok özlü söz vardır. Bunlardan birkaçını şöyle sıralayabiliriz:
Kibirli olanı Allah sevmez.
Gönlünü yüce tutan kişide zenginlik olmaz.
Eski pamuk bez olmaz.
Devletsizlik şerrinden Allah saklasın hanım sizi.
