Deneme Edebiyat Türü Olarak Deneme
Deneme edebiyat türü olarak deneme... Deneme nedir? Özelikleri nelerdir? Bir tür olarak deneme ne zaman başlamıştır? Türk edebiyatında deneme türününün temsilcileri kimlerdir? Deneme çeşitleri... Bütün bu bilgileri öğrenmek istiyorsanız Butik Kitap...
Deneme edebiyat türü olarak deneme
Bir edebiyat türü olarak deneme birey veya toplum hayatının bilimsel veya popüler bir konusunu anlaşılması kolay, fakat sanatla bilgi seviyesi açısından derinlikli, fikir boyutu ile olduğu gibi duyguyla estetik boyutuyla da tatmin edici bir biçimde kaleme alan yazılardır. Denemeler, oldukça serbest yazılardır. Yazar, istediği her konuyu denemede işler. Sanat, edebiyat, hayat, bilim, felsefe, psikoloji ve din... gibi pek çok farklı alan, deneme türünün konusu olabilir. Yazar, görüşlerini oldukça serbest, kimseye baskı yapmadan ve kanıtlama amacı gütmeden anlatır. Denemelerin bu özelliği, en çok okunan türler arasına girmesini sağlamıştır.
Deneme ilk olarak Rönesans'la birlikte, Montaigne'nin eserleriyle bir tür olarak edebiyatta kullanılmaya başlanmıştır. Montaigne, denemeleriyle günümüzde de hala en fazla okunan yazarlar arasındadır. Türk edebiyatında denemenin öncüleri arasında şu isimler vardır:
- Nurullah Ataç
- Cemil Meriç
- Suut Kemal Yetkin
- Enis Batur
- Nurettin Topçu
- Salah Birsel
- Sabahattin Eyüboğlu
- Vedat Günyol
Özellikle Cumhuriyet dönemine, Nurullah Ataç Okuruma Mektuplar, Günce 1-2, Karalama Defteri ve Söz Arasında gibi eserleriyle damgasını vurmuştur. Cemil Meriç de Jurnal 1-2, Bir Dünyanın Eşininde, Kültürden İrfana, Kırk Ambar ve Umrandan Uygarlığa isimli kitaplarıyla en çok okunan Türk yazarlar arasındadır.
Denemelerin konusu nedir?
Rönesans ve Hümanizm ile edebiyat gündemine oturan denemenin ana konusu insandır. İnsan ile ilgili her şey denemelerde işlenir. Bir bakıma denemeler, insanın ontolojisini derinlemesine ele alır. Deneme yazılarında özgür bir bakış açısı vardır. Şiirsel bir düz yazı olan denemeler, okuru, en baştan itibaren sarar. İnsan, varlık, eşya ve olayların yeni ve farklı taraflarını sergileyen denemeler okurlara dünyada olduklarını hissettirir. Konu, tarz ve üsluplarına göre klasik deneme, eleştirel deneme, tarihi deneme, portre deneme, kent denemesi, nekroloji deneme, güncel deneme, mesleki deneme, ve fantezi deneme gibi deneme türleri vardır.
