Deneme Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Deneme nedir? Özellikleri nelerdir? İlk denemeciler... Türk edebiyatında deneme... Türk deneme yazarları... Denemenin özellikleri... Denemelerde neler anlatılır? Denemede üslup... Detaylar Butik Kitap'ta...
Deneme nedir? Özellikleri nelerdir?
Bir edebi tür olarak deneme, ele alınan temayı rahat ve akıcı bir şekilde işleyen, yazarın bireysel düşüncelerini ve deneyimlerini okura sunduğu edebi metinlerdir. Türk Dil Kurumu'nun çevrimiçi Türkçe sözlüğünde "denem" şu şekilde tarif edilmektedir:
"Herhangi bir konuda yeni ve kişisel görüşlerle bezenmiş bir anlatım içinde sunulan düzyazı türü."
Bu edebi türün öncüsü ve dünya çapında en fazla bilinen yazarı “Montaigne”dir. Montaigne kaleme aldığı metinlere, bireysel fikir ve tecrübelerini katmıştır ve bu yüzden söz konusu türün adı deneme olmuştur. Deneme türü yazılarda belli ve herkes tarafından kurallar bulunmaz. Genel olarak denemeler fikir ağırlıklı bir edebi çeşittir. Denemelerde bilgi ile sanat iç içedir. Bu da elbette üsluba yansır. Yani denemeciler, mümkün olduğu kadar sanatsal bir üslup oluşturmaya çalışır. Aslında bunun için denemeye "şiirsel düz yazı" denebilir.
Denemelerin özellikleri nelerdir?
Denemelerde "ben” duygusu hep ön plandadır. Yazar düşüncelerini ispat etmeye çalışmaz. Biçem olarak, söyleşi havası içerisinde, rahat ve akıcı bir anlatım sergilenmektedir. Yalnızca felsefi denemelerde fikirler öne çıkmaktadır. Öteki deneme türlerinde ise biçem yani üslup öne çıkmaktadır.
- Bir edebi tür olarak deneme Tanzimat edebiyatından sonra edebiyatımıza girmiştir.
- Batılı bir tür olduğu için edebiyatımızın Batılılaştığı Tanzimat döneminden sonra bu konuda yetkin yazarlar ortaya çıkmıştır.
- Yakup Kadri, Ahmet Hâşim, Falih Rıfkı Atay, Peyami Safa, Nurullah Ataç, Sebahattin Eyüboğlu, İsmet Özel ile Nazan Bekiroğlu yazınımızda deneme türünde yapıt vermiştir.
