Devriye Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Devriye nedir? Özellikleri nelerdir? Tekke ve tasavvuf edebiyatı... Devir nazariyesi... Dini şiirler... Alevi-Bektaşi şiirleri... Butik Kitap, Devriye türünü sizin için araştırdı.
Devriye Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Tekke-tasavvuf edebiyatındaki nazım türlerinden biri olan devriye, insanın yaratılışını anlatır. Devriyelerde devir nazariyesi/kuramı/teorisinden bahsedilir. Devir nazariyesi, Hz. Muhammet'in "Ben nebi iken Âdem su ile çamur arasındaydı" hadisiyle yakından ilişkilidi.
Mutasavvıflara göre vücut halindeki Hz. Muhammet yeryüzüne sonradan gelmişken ruh halindeki Hz. Muhammet dünya yaratılmadan önce vardır. Zamanı gelen ruh somut âleme gelir, ardından Allah'a döner. Bu hareketliliği anlatan şiirler devriyedir.
Devriyenin Özellikleri
- Devir nazariyesini anlatır.
- İnsanın Allah'tan gelerek yeniden Allah'a dönmesi fikrini işler.
- Bu şiirler felsefi konuları işledikleri için anlaşılması oldukça zordur.
- Genel olarak Alevi-Bektaşi şairlerince söylenir.
- 11'li hece ölçüsü ile yazılır.
- Ölçüye uyak açısından ilahiye benzer.
- Bu şiirlerde dil sadedir ama zaman zaman Arapça ve Farsça kelimeler de kullanılır.
Devriye Örnekleri
1
Cihan var olmadan ketm-i âdemde
Hakk ile birlikte yekdaş idim ben
Yarattı bu mülkü çünkü o demde
Yaptım tasvirini nakkaş idim ben
Anasırdan bir libasa büründüm
Nar-ı bad-ı âb- hâkten göründüm
Hayrülbeşer ile dünyaya geldim
Âdem ile bile bir yaş idim ben
Bektaşi Çelebi
2
Ak süt iken kızıl kana karışıp
Emr-i Hak'la coşup cevlana geldim
Mâ-i carî ile akıp yarışıp
Katre-i na-çizden ummana geldim
Dokuz ay on gün batn-ı maderde
Kudretten gözüme çekildi perde
Vaktim tamam olup ahiri yerde
Çıkıp ten donundan cihana geldim
Hakikat meyinden nûş edip kanıp
Can gözlerim o gafletten uyanıp
Kudretten her türlü renge boyanıp
Bu âlem-i nakş u elvana geldim
Bir zerreyim âfitâbımdan durum
Aşk ile mesrurum kalbi pür-nûrum
Ta ezelden zevk-ı seyre mecburum
Seyr ü sülük edip seyrana geldim
Hüsni
3
KIRKLAR MEYDANINA VARDIM
Kırklar meydanına vardım
Gel beru ey cân dediler
İzzet ile selâm verdim
Gel işte meydân dediler
Kırklar bir yerde durdular
Otur deyu yer verdiler
Önüme sofra yazdılar
El lokmaya sun dediler
Kırkların kalbi durudur
Gelenin kalbin arıdır
Gelişin kanden beridir
Söyle sen kimsin dediler
Gir semâa bile oyna
Silinsün açılsun ayna
Kırk yıl kazanda dur kayna
Dahi çiğ bu ten dediler
Gördüğünü gözün ile
Söyleme sen sözün ile
Andan sonra bizim ile
Olasın mihmân dediler
Düşme dünyâ mihnetine
Tâlib ol Hak hazretine
Âb-ı zemzem şerbetine
Parmağını ban dediler
Şah Hatâyî'm nedir hâlin
Hakk'a şükr et kaldır dilin
Gaybetten kese gör dilin
Her kula yeksân dediler
Şah Hatayi
