Divan Edebiyatı Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Divan edebiyatı nedir? Hangi yüzyıllar arasında icra edilmiştir? Divan edebiyatının özellikleri nelerdir? Sanatçıları kimdir? Butik Kitap olarak bu yazımızda divan edebiyatıyla ilgili bilgi vermeye çalışacağız.
Divan edebiyatı nedir?
"Eski edebiyat, yüksek zümre edebiyatı, saray edebiyatı, klasik edebiyat" isimleriyle de bilinen divan edebiyatının Osmanlının kuruluşuyla birlikte başladığı söylenebilir. Bu edebiyatın ismi, şiirlerin toplandığı divanlardan gelmiştir:
“Şairlerin şiirlerini bir araya getirip topladıkları kitaplara divan adı verilir."
Araplardan İranlılara geçen divan edebiyatını Türkler, İranlılar yoluyla öğrenmiştir. Zamanla onlardan daha üstün bir edebiyat haline getirmişlerdir. Osmanlı divan edebiyatının ilk şairi Hoca Dehhani iken son şairi Şeyh Galip'tir. Bu iki şair arasında, yani 600 yıl boyunca birbirinden farklı ekollere mensup yüzlerce şair yetişmiştir.
Divan edebiyatının özellikleri
Divan edebiyatı, kendine özgü birtakım özelliklere sahiptir. Bu özellikleri maddeler halinde verecek olursak karşımıza şunlar çıkar:
- Okumuş kesimin edebiyatıdır.
- Aruz ölçüsü, şiirlerin ana ölçüsüdür.
- Şairler, usta-çırak ilişkisiyle yetişir.
- Mazmun adı verilen kalıplaşmış sözler, yoğun olarak kullanılır.
- Beyit, ana nazım birimidir.
- Gazel ve kaside, en fazla kullanılan nazım şekilleridir.
Her edebiyatın kendine özgü özellikleri vardır. Divan yazınında da yüzyıllar boyunca bazı kaideler gelişmiş, bu kaideler şairler tarafından benimsenmiştir.
Divan edebiyatının sanatçıları kimlerdir?
Divan edebiyatı, asıl itibarıyla Arapların edebiyatıdır; Araplardan İranlılara, sonra da Osmanlıya geçen bu edebiyat zamanla Türklerin de katkılarıyla yerlileşmeye başlamıştır. Öyle ki Türki-i basit adı verilen akım, bu edebiyatın Türklerin katkılarıyla milli özellikler kazanmasını sağlamıştır. Divan edebiyatında, klasikleşmiş ve damgasını vurmuş pek çok sanatçıdan bahsedilebilir. Genellikle akala ilk gelen Fuzuli'dir. Leyla ve Mecnun'u yazan Arapça ve Farsça divanı bulunan Fuzuli, XVI. asırda yaşamıştır. Baki de aynı yüzyılda yaşamış diğer önemli şairimizdir. "Sultanu'ş-şuara" yani "şairlerin sultanı" olarak bilinen Baki de divan yazınının en önemli isimlerindendir.
Diğer önemli sanatçılar kimlerdir?
Osmanlı döneminde birbirinden kıymetli pek çok sanatçı yetişmiştir. Divan yazınının son sanatçısı Şeyh Galip bunlardandır. Hüsn ü Aşk'ı yazan Şeyh Galip, kendine has bir üsluba sahiptir. Şiirlerinde özel imgeler vardır. Sebk-i Hindi akımına mensup olan ve bu yolda şiirler yazan son şairimiz, bugünün edebiyatına bile etkide bulunmuştur. Mesela Hilmi Yavuz'da Şeyh Galip etkilerini fazlaca görmek mümkündür.
Bir diğer önemli şairimiz de Nedim'dir. Nedim, XVIII. yüzyılda yaşamıştır. Şuh ve mutlu bir şairdir. Şarkılarıyla ünlü olan Nedim, Lale Devri'nin en bilinen ve en fazla talep gören şairidir.
