Edebiyat Tenkidi (Kritiği) Nedir?
Edebiyat tenkidi.... Edebiyat kritiği... Yazın teorisi... Edebiyat kuramı... Eleştiri... Edebiyat eleştirisi... Eleştiri pratiği... Edebiyat ve eleştiri... Edebiyat kuramı... Edebiyat kritiği ile ilgili bilgiler Butik Kitap'ın bugünkü yazısında.
Edebiyat tenkidi (kritiği) nedir?
İnsani var olduğundan beri tanıma ve araştırma yeteneğinin yanında ruhsal bir olay olan algı kavramıyla da tanışmıştır. İnsan, etrafında gerçekleşen hadiseleri iyi kötü, doğru yanlış, güzel çirkin ve faydalı zararlı vb. bazı yargılar ile algılama gayreti içindedir. Yazınsal yapıt da ele aldığı konu, okura sunmak istediği ana düşünce çerçevesinde eleştirmence bazı eleştirilere tabi tutulmaktadır. Fransızcadaki “kritik/crituque” sözcüğü dilimize şu karşılıklarla tercüme edilmiştir:
- muaheze
- muhakeme
- tenkad
- tenakkud
- intikad
- tenkid
- eleştiri
Tenkit en geniş anlamı ile insanların algılamış olduğu herhangi bir varlığı, hadiseyi ya da durumu, sahip olduğu güzel çirkin, iyi kötü, doğru yanlış ve faydalı zararlı vb. bazı değer yargılarına göre ele alıp değerlendirmesidir. Bu da, doğal olarak gönderici alıcı arasındaki münasebeti gündeme getirir. Yazınsal eleştiride ana sorun yapıtın yazınsallığına ilişkin bir yargı üretmek ve yazınsal gelenek içerisindeki konumunu tespit etmektir. Eleştiriyi yapan kişilere “münekkit, eleştirmen” adı verilmektedir. Yazınsal eleştiri, edebiyat yapıtı iddiası ile üretilen bir metnin yazınsal olup olmadığını, yazınsal ise eseri güzel yapan estetik kıymetleri, bulunuyorsa yanlışlıklarıyla kusurlarını, yazınsal gelenek içerisindeki konumunu, okura, sanatçıya ve yazınsal yaşama yardım etmek, yol göstermek için tespitini, tasvirini, tahlilini ve değerlendirilmesini merkeze alan disiplindir ve söz konusu disiplin etrafında ortaya konulan tüm çalışmalardır.
