Geleneksel Türk Tiyatrosu 2: Meddah, Köy Tiyatrosu, Hokkabaz, Kukla
Geleneksel Türk tiyatrosu 2: Meddah, köy tiyatrosu, hokkabaz... Seyirlik oyunlar... Gülmece... Türk tiyatrosu... Yazının detayı Butik Kitap'ta...
07 Aug 2021
Genel
1040
Geleneksel Türk tiyatrosu 2: Meddah, köy tiyatrosu, hokkabaz
Meddah
- Konuşma, taklit ve teşhis vb. metotları kullanmak suretiyle öykü anlatana meddah adı verilir.
- Bir kişinin oynadığı bir oyundur. Oyundaki tüm şahısları meddah canlandırmaktadır.
- Dinsel, kahramanlıkla ilgili ve efsanevi meddah oyunları bulunmaktadır.
- Meddahlar seyirci ile iletişime geçmektedir.
- Meddahlığın temeli İslam'dan önceki Türk kültürüne dek uzanmaktadır. Halk yazınındaki meddahın İslam'dan önceki Türk toplumundaki adı şaman ile baksıdır.
- Meddahlar oyunlarında mendil, sandalye ve bastondan faydalanmaktadır.
- Mizahi nitelikler taşımaktadır. Ağız taklitleri vardır.
- Meddah öykülerinin en önemli niteliği, günlük konulardan oluşması ve hadiseleri aydınlatıcı bir şekilde ele alınmasıdır.
Köy Tiyatrosu (Köy Seyirlik Oyunları)
- “Köy Tiyatrosu” adıyla da bilinen bu oyunlar düğünlerde, bayramlarda ya da senenin belli zamanlarında köydeki toplumun genel olarak “oyun yapma”, “oyun çıkarma” ismiyle bereket bolluk, sağlık ve yeni yılı karşılamak için oynadığı tören içerikli oyunlardır.
- Söz konusu oyunlar meydanlarda icra edildiği gibi kış mevsimlerinde odaların içinde de icra edilmektedir.
- Farklı inanışlarla mitlerin kaynaklık ettiği bu oyunlar, eski Anadolu medeniyetlerinin, Anadolu toprakları üstündeki halkların Orta Asya'dan getirdiği kültürel unsurlar ve Müslümanlığı kabul etmesinden sonraki İslami ögeler ile birleşen bir kültürel sentezin izlerini taşmaktadır.
- "Ölüp-dirilme, kız kaçırma, köse oyunu, tarımsal oyunlar, şakalar ve dilsiz oyunlar, çoban oyunları, hayvan benzetmeceleri, söylence ve masal oyunları vb." çeşitleri bulunmaktadır.
Hokkabaz
- El ile söz çabukluğuna dayalı, bazı hileli vasıtaların yardımı ile izleyiciyi aldatan, doğa üstü neticelere varan, geçmişi çok eskilere dayalı seyirlik oyunlardır.
- Girişle sözleşme isimli iki bölümü bulunmaktadır.
- Ustayla yamak/yardakçı vardır ve bunlar söyleşir.
- Oyun yapılır iken önemli olan ustayla yardakçının diyaloğudur. Böylece yardakçı ustanın hilesini örtmektedir.
- Tef kullanılmaktadır.
Kukla
- Konuşmayla ses taklitlerini bir insanın gerçekleştirdiği, eline aldığı bebekler ile kuklaları temsil eden ve onları oynatıp gösteri yapmasına dayalı bir türdür.
- İpli kuklaya çadır hayal, el kuklasına ise kol korçak denir.
- On yedinci yüzyıldan önce “hayalbaz, şehbaz, suretbaz, luletbaz, piyade çadırları, ayak kuklası” gibi adlarla anılır.
- İbiş ve ihtiyar olmak üzere iki kahraman vardır. İbiş uşaktır ve adı Sadık’tır. Fırıldak adı da verilir. (Durmuş, tombul, fıstık, kıvrak, kışkış, gaytan, guguk, köstebek adları da verilir.)
- İhtiyar varlıklıdır. (tirit, parçacı, moruk). İbiş ise kurnazdır.
