İlahi Edebiyat Nazım Şekli ve Özellikleri

İlahi edebiyat nazım şekli ve özellikleri... İlahi nedir? Hangi şairler tarafından yazılmıştır? Özellikleri nelerdir? İlahi niçin yazılır? Bütün bu bilgiler Butik Kitap'ın bugünkü yazısında...

19 Jun 2021 Genel 5831

İlahi edebiyat nazım şekli ve özellikleri

Dinsel konularda yazılan ilahi, tekke tasavvuf edebiyatı nazım şekillerinden biridir. İlâhînin sözcük anlamı "Allah'la ilgili, Allah'a has"tır. Bundan dolayı ilâhilerde büyük oranda Allah'a duyulan sevgi ve tüm dinsel konular ele alınır. Bu bakımdan ilâhilerle divan edebiyatındaki "tevhid" ile "münâcât'ları arasında benzerlikler vardır. Bu iki nazım şeklini ayıran yan ise, ilâhilerin tekkelerle dergâhlarda âyin esnasında belirli bir makam ile söylenmesidir.

İlâhiler genel olarak 7, 8, 11, 14 ve 16'lı hece ölçüsüyle söylenir. Bu ölçülerden en çok 7 ve 8'liler kullanılır ve şiirler 4'lükler halinde söylenir. 11,14 ve 16'lılarsa beyitlerle yazılır. Dörtlüklerle yazılanların uyak düzeni koşmaya, beyitlerle kaleme alınanların uyak düzeniyse gazellere benzer. Kimi tekke şairlerinin aruzla da ilâhiler yazdığı bilinir.

Türk edebiyatında en güzel ve başarılı ilâhileri kaleme alan mutasavvıf şairler cezbe durumunda, evrenin sırlarını hissettiklerinde yazmıştır. Bu nazım şeklini ve türünü en iyi Yunus Emre kullanmıştır, ondan sonra başka şairler de ilahi kaleme almıştır.

Konuları nelerdir?

İlâhîler, genel olarak Allah'ın varlığını birliğini, ihtişamını ve gücünü anlatan manzumelerdir. Hece ve aruzun kullanılabildiği ilâhîler, farklı tarikatlarda değişik adlarla anılır:

Âyin: Mevlevîlerde

Tapuğ: Gülşenîlerde

Durak: Halvetîlerde

Cumhur: Mevlevîlerel ve Bektaşîlerde

Nefes: Alevîlerde ve Bektaşîlerde

Deme (deyiş): Alevilerde

Yunus Emre, Kaygusuz Abdal ve Hacı Bayram Veli, en iyi ilahileri yazan şairler arasındadır.

İlahilerin özellikleri

1. Allah'ı övmek ve Allah'a yalvarmak üzere kaleme alınan, Allah sevgisi ile, insan sevgisini bir araya getiren samimi manzumelerdir.
2. Özel bir besteyle yazılır.
3. Hecenin 7'li, 8'li ve 11'li kalıbı ile söylenir.
4. 4'lüklerden oluşur. 4'lük sayısı 3 ile 7 arasındadır.
5. Genel olarak şiirin içerisinde şairlerin mahlasları geçer.
6. İlahi denilince Yunus Emre akla gelir.