Mani Nazım Şekli ve Özellikleri
Mani nazım şekli ve özellikleri... Halk şiiri nazım biçimleri... Halk şiiri ve manilerin özellikleri... Detaylar Butik Kitap'ta...
Mani nazım şekli ve özellikleri
Kendisine has bir ezgi ile söylenen bu nazım biçimi 4 dizeden oluşmaktadır. Uyak düzeni aaxa’dır. Anonimdir ve 7'li hece ölçüsü ile söylenmektedir. Tek dörtlükten oluşmakadır fakat mısra sayısı 4'ten çok olan maniler de bulunmaktadır. Bu tip manilerin genel olarak ilk dizesindeki hece sayısı 7'den azdır. İlk 2 dize uyağı doldurmak ya da ana fikre giriş yapmak üzere söylenmektedir. Söylenmek istenen hususlar son 2 mısrada yer almaktadır. En güzel maniler ilk ve son dizesi anlam bakımından birbiriyle ilişkili olanlar manilerdir. Konuları "sevgi, tabiat, aşk, övgü, yergi ve hasret"tir.
Yapılarına göre maniler
Düz (tam) mâni: Bu tür maniler, 7'şer heceli ve 4 mısradan müteşekkildir.
Sunam sese mi geldin
Kadem basa mı geldin
Sağlığımda gelmedin
Öldüm yasa mı geldin
Kesik (cinaslı) mani: İlk mısrasının hece sayısı 7'den azdır ve genel olarak anlamsızdır. Cinaslı uyak tercih edilir. Dört, beş veya yedi dizeli olabilir.
"Böyle bağlar Yar asar Tası yok
Yar başın böyle bağlar Hekimsen bak nabzıma Ne viran çeşme imiş
Gül açmaz bülbül ötmez Cerrah isen yara sar Su içecek tası yok
Yıkılsın böyle bağlar Beni kimse asamaz Yıkıldı viran gönlüm"
Yedekli/artık mani: Düz manilerin sonuna kafiyeleri aynı olan 2 mısra daha ilave edilerek yapılan mânilerdendir. Kesik manilerde ilk mısra anlamsızken yedekli/artık manilerde ilk mısra anlamlıdır. Bunun dışında yedekli manilerde kesik manilerde olduğu gibi cinaslı uyak kullanılmamaktadır.
"Ağlarım çağlar gibi
Derdim var dağlar gibi
Ciğerden yaralıyım
Gülerim sağlar gibi
Her gelen bir gül ister
Sahipsiz bağlar gibi"
Deyiş/karşılıklı mani/karşı-beri: İki insanın karşılıklı olarak söylediği mânilerdir. Sorulu yanıtlıdır.
"Ağa- Adilem sen naçarsın "Ağa- Ağam derim nâçarım
İnci mercan saçarsın İnci mercan saçarım
Dünya deniz olunca Dünya deniz olunca
Gülüm nere kaçarsın" Ben kuş olup uçarım"
Konusuna Göre Mâniler
Niyet mânileri: Belli günlerde söylenen mânilerdendir.
Sevda mânileri: Ülkedeki kimi yerlerinde kızlar ile erkeklerin karşılıklı olarak söyledikleri mânilerdendir.
İş mânileri: Köylerde imece biçiminde çalışanların aralarında söylediği mânilerdendir.
Davulcu mânileri: Ramazan davulcularının sahur vaktinde söylediği mânilerdendir.
Satıcı mânileri: Satıcıların satış yapar iken söylediği mânilerdendir.
Cinaslı mâniler: İstanbul kahvelerinde külhanbeyleriyle şairlerin karşılıklı olarak söylediği mânilerdendir.
Mektup mânileri: Özlem ve gurbet vb. duyguları anlatmak için mektuplara ilave edilen mânilerdendir.
