Tenasüp Nedir Edebiyat Sanatlarından Tenasüb
Tenasüp nedir edebiyat sanatlarından tenasüb... Edebi sanatlar... Edebiyat sanatları... Yazın sanatları... Yazınsal sanatlar... Tenasübün özellikleri... Örnekler... Butik Kitap'ta bugün...
Tenasüp nedir edebiyat sanatlarından tenasüb
"Uygunluk" anlamına da gelen tenasüp sanatı, anlam bakımından birbiri ile alakalı kelimelerin birlikte kullanılmasıdır ancak bu sözcükler karşıt anlamlı olmamalıdır. Divan şiirinde tenasüp sanatı çok fazla kullanılmıştır. Mesela aşağıdaki beyitte geçen "imam, mihrab, harf-i Kur'an" sözcükleri cami dolayımında birbiriyle ilgilidir:
"Mest olupdur çeşm ü ebrûnun hayâlinde imam
Okumaz mihrâbda bir harf-i Kur'an'ı dürüst"
Aşağıdaki örnekte de "bağban, gülzar, gül, su" sözcükleri bağ ve bahçe dolayımında birbiriyle ilişkilidir, bu yüzden tenasüplüdür:
"Suya versin bâğban gülzârı zahmet çekmesin
Bir gül açılmaz yüzün tek verse bin gülzâre su"
Bir de ihâm-ı tenâsüb adı verilen başka bir edebi sanat vardır. Bu sanatta bir sözcüğün ya da sözcük grubunun kastedilmeyen anlamının dize ya da beyitteki başka sözcüklerle uyumlu olmasıdır. Mesela Baki'ye ait olan aşağıdaki beyitte "bâz" kelimesinin iki anlamı vardır. Beyitteki anlamı "açık" tır ama sözcüğün bir de "doğan" anlamı vardır ki asıl kastedilmeyen anlam olan "doğan" birinci mısradaki "tezerv" yani "sülün" ile "sayd" yani "avcı" ile anlam ilişkisine sahiptir.
"Her tezervün nice bir saydı hevâsında yilüp
Dâ'imâ hırs u tama' çeşmini bâz eyleyelüm"
Fuzuli'ye ait aşağıdaki beyitte de "mihr" kelimesi sevgi anlamıyla kullanılmaktadır ama bu kelimenin bir de "güneş" anlamı vardır. Kelimenin beyitte kullanılmayan "güneş" anlamı ikinci beyitteki "saye" yani "gölge" kelimesi ile tenasüp ilişkisine sahiptir.
"Mihr solmazsın bana rahm eylemezsin bunca kim
Sâye tek sevdâ-yı zülfün pây-mâl eyler beni"
Görüldüğü gibi bir kelimenin şiirde kullanılmayan anlamıyla ilişki içinde başka kelimeler varsa buna iham-ı tenasüp denir.
