Yapısalcı Kuram, Halk Edebiyatı Kuramları
Yapısalcı kuram... Halk edebiyatı kuramları... Halk edebiyatı verimlerini inceleme yöntemleri... Detaylar Butik Kitap'ta...
Yapısalcı kuram, halk edebiyatı kuramları
Bu teori belirli bir bölge ya da anlatı grubu üstüne gerçekleştirilen araştırmaların neticesini formülleştirmiştir. Bir açıdan halk edebiyatı ürünlerinin gramerini ortaya çıkarmıştır.
Kahraman biyografisini analiz eden kuram
Değişik dinsel, ulusal ve bölgesel aidiyetleri bulunan kahramanların benzer özellikleri vardır. Alman halk bilimci Johann Georg von Hahn on dört kahramanın benzer taraflarını belirlemiştir. Gerçekte psikoanalist olan Otto Rank da kahramanların yaşamlarının ilk yarısını incelemiştir. Lord Raglan, “Geleneksel Kahraman Kalıbı” isimli çalışması ile kahramanların yaşamlarının kurmaca olduğunu, tarihsel bir öze dayanmadığını belirlemiştir. On sekiz kahraman anlatısı üstüne çalışmıştır ve bu eserleri yirmi iki maddede kıyaslamıştır. Bu teoriyi Özkul Çobanoğlu Oğuz Kağan Destanı’na tatbik etmiştir.
Vladimir Propp ve masalların yapısal çözümlemesi
Bu kuram “morfolojik metot" şeklinde da bilinmektedir. Bir masalın nerede ve ne zaman yaratılmış olduğundan çok fonksiyonel özelliklerini ele almaktadır. Bu çerçevede “diyakronik” değil “senkronik” bir çalışma metodu vardır. Anlatıyı parçalar, bu parçaların birbiri ile münasebetini ortaya koyar. Tarihsel-Coğrafi Fin teorisindeki gibi bir masal türünün birçok eş metninin anlatı parçalarını kıyaslamaktansa farklı masallardaki aynı görevdeki yapıları ortaya çıkarıp masalların yapısal mantığının ne şekilde kurgulandığını ortaya koymaya çalışmıştır. “Masalların Yapısı ve İncelemesi” ve “Masalların Biçimbilimi” isimli eserlerinde bu teoriyi anlatmıştır. Diğer özellikleri maddeler halinde verelim.
- Özde “işlev” ile “rol” olarak iki kavram üstünde durmuştur.
- İşlevler, bir masalın ana kısımlarıdır, belirli bir sebebe dayalı olarak beliren ve belirli neticeleri bulunan masaldaki bir kahramanın hareketleridir.
- Otuz bir işlev bulunmaktadır ve bunlar değişmez. Tüm masallarda aynı şekilde karşışatığımız söz konusu işlevlerin tümü bir masalda olmayabilir.
- İşlevler çift serisi şeklinde ve neden-sonuç ilişkisi ile ortaya çıkar. Mesela “izleme” varsa “kurtarma”, “mücadele” varsa “kazanma” vardır.
- Dört yardımcı unsur bulunmaktadır: a. Vakalar arasındaki irtibatı temin eden bağlayıcı ögeler b. Hareketlerin amaçlarıyla sebepleri c. Masallardaki kahramanların ortaya çıkma biçimleri d. Kahramanların özellikleri
- Kahramanların yedi rolü bulunmaktadır ve tüm kahramanlar söz konusu rollerden birisini üstlenmektedir: Hain, bağışlayıcı, yardımcı, prenses, ayırıcı, kahraman, sahte kahraman
- Söz konusu rolleri temsil eden kahramanlar uygun işlevleri yapmaktadır.
- Bu teoriyi Umay Günay “Elazığ Masalları” isimli eserinde tatbik etmiştir.
