Cumhuriyet Dönemi Öğretici Metin Yazarları

Cumhuriyet dönemi öğretici metin yazarları

Türk düzyazısının gelişiminde 1928 senesindeki Harf İnkılâbı ve 1932 senesindeki Türk Dil Kurumu’unun açılması önemli bir role sahiptir. Mustafa Kemal Atatürk, bizzat Türk düz yazısının sadeleşmesini istediğinden bu bu tür girişimlerde bulunmuştur.

Cumhuriyet dönemi öğretici metin yazarlarını şöyle sıralayabiliriz:

• Arif Nihat Asya’nın değişik dergi ve gazetelerdeki fıkraları daha sonra Kanatlar ve Gagalar (1945), Enikli Kapı-Top Sesleri (1964), Terazi Kendini Tartamaz (1967), Tehdit Mektupları (1967), Onlar Bu Dilden Anlar (1970), Aramak ve Söyleyememek (1976), Ayın Aynasında (1976), Kubbeler (1976) isimli kitaplarında toplanmıştır. (Yıldız, 1997, 116-122)
• Ahmet Haşim’in, Gurebahaneyi Laklakan (1928), Bize Göre (1928), Frankfurt Seyahatnamesi (1933) isimli eserlerinde gezi, hatıra ve deneme ile karışık fıkralarına da rastlamaktayız.
• Biri yurtiçi ve biri de yurt dışı olmak üzere iki kere sürgün hayatı yaşayan Reşk Halit Karay’ın pek çok türdeki eserlerinin yanı sıra siyasi ağırlıklı fıkralarının da yer aldığı Bir içim Su (1931), Bir Avuç Saçma (1937), ilk Adım (1941), Üç Nesil Üç Hayat (1943), Makyajlı Kadın (1943), Tanrıya şikayet (1944) isimli eserleri bulunmaktadır.
• Orhan Seyfi Orhon’un Fiskeler (1922), Dün Bugün Yarın (1943), Kulakta Kulağa (1943); Burhan Felek’in Felek (1947), Yaşadığımız Günler (1971), Recebin Kahvesi (1984), Biraz da Yarenlik (1984), Felek’ten Dostlara (1984), Geçmiş Zaman Olur ki (1985); Ahmet Kabaklı’nın Müslüman Türkiye (1970), Mabet ve Millet (1970), Bürokrasi ve Biz (1976), Sohbetler (1987) isimli eserlerinde zaman zaman değişik düzyazı türleriyle karışık fıkralarına yer vermişlerdir.
• Konusu sanat olan denemeler: • Nurullah Ataç, Günlerin Getirdiği (1946), Karalama Defteri (1952), Sözden Söze (1952); Cemal Süreya, şapkam Dolu Çiçekle; İsmet Özel, şiir Okuma Kılavuzu (1980); Vedat Günyol, Dile Gelseler (1966); Orhan Burian, Denemeler Eleştiriler (1964); Peyami Safa, Sanat Edebiyat Tenkit (1971); Mehmet Kaplan, Edebiyatımızın içinden (1978), Kültür ve Dil (1982); Oktay Akbal, Konumuz Edebiyat (1967), Dost Kitapları (1977), Yaşasın Edebiyat (1977), Temmuz Serçesi (1978), Önce şiir Vardı (1982), Geçmişin içinden (1985), Bir de Simit Ağacı Olsaydı (1990); Memet Fuat, Düşünceye Saygı (1960);  Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları-I (1982),Edebiyat Yazıları-II (1986), Edebiyat Yazıları-III (1996);  Hilmi Yavuz, Yazın Üzerine (1987); Enis Batur, şiir ve Cinayet (1979); Suut Kemal Yetkin, Edebiyat Konuşmaları (1944), Edebiyat Üzerine (1952);  Nermi Uygur, Dilin Gücü (1962); Cemil Meriç, Kırk Ambar (1981)
• Konusu psikoloji ve felsefe olan denemeler: • Nurettin Topçu, Türkiye’nin Maarif Davası (1960), Var Olmak (1965), Kültür ve Medeniyet (1970); Nusret Hızır, Felsefe Yazıları (1976), Geride Kalanlar (1987), Denemeler (1980); Suna Tanaltay, Sevdikçe (1995), Yaşam Nehri (1996)
• Konusu şehir olan denemeler: • Ahmet Rasim, Şehir Mektupları (1912-1913); Malik Aksel, istanbul’un Ortası (1977); Yahya Kemal, Aziz istanbul (1964); Ahmet Hamdi Tanpınar, Beş şehir (1946); Nihad Sami Banarlı, istanbul’a Dair (1986); Samiha Ayverdi, İstanbul Geceleri (1971); Hilmi Yavuz, şehirlerin iskeleti (1988); Beşir Ayvazoğlu, şehir Fotoğraşarı (1997); Ahmet Turan Alkan, Altıncı şehir(1992)
• Sosyal, siyasi ve dini denemeler: • Mehmet Kaplan, Nesillerin Ruhu (1967), Büyük Türkiye Rüyası (1969); Tahsin Banguoğlu, Kendimize Geleceğiz (1984); İsmet Özel, Üç Mesele (1978); Nurettin Topçu, islâm ve insan (1969)
• Karışık konulu denemeler: • Ahmet Haşim Bize Göre (1928), Gurabâhâne-i Laklakan (1928), Frankfurt Seyahatnamesi (1933); Ahmet Hamdi Tanpınar, Yaşadığım Gibi (1970); Cemil Meriç, Mağaradakiler (1978), Bu Ülke (1974); Murat Belge, Tarihten Güncelliğe (1983)
• Bazı sohbet yazarları: Türk edebiyatında Ahmet Rasim (Ramazan Sohbetleri), Yahya Kemal Beyatlı (Tarih Musahabeleri), Suut Kemal Yetkin (Edebiyat Söyleşileri), şevket Rado (Eşref Saati), Melih Cevdet Anday (Dilimiz Üzerine Söyleşiler), Nurullah Ataç (Karalama Defteri), Cenap şehabettin, Reşk Halit Karay, Hasan Ali Yücel, Attila ilhan, Falih Rıfkı Atay, Ercüment Ekrem Talu gibi yazarlar sohbet türünde eser vermiş isimler arasında yer almaktadır.
• Gezi yazarları: Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Alp Dağlarından ve Miss Chalfrin’in Albümünden (1942); Celal Esad, 1928 tarihli Seyahat intibaları; Ahmet Haşim Frankfurt Seyahatnamesi (1933); İsmail Habib Sevük Tuna’dan Batı’ya(1935), Yurttan Yazılar(1943); Reşat Nuri Anadolu Notları (1936); Falih Rıfkı Atay Denizaşırı (1931), Yeni Rusya (1931), Yolcu Defteri (1946), Taymis Kıyıları (1934), Bizim Akdeniz (1934), Tuna Kıyıları (1938) ve Hind (1944); Sadri Ertem, Bir Vagon Penceresinden (1934); Ankara-Bükreş (1938); Haldun Taner’in Düşsem Yollara Yollara (1979) ve Berlin Mektupları (1984); Bedri Rahmi Eyüboğlu, Canım Anadolu (1953); Hasan-Âli Yücel, Kıbrıs Mektupları (1957), ingiltere Mektupları (1958); Buket Uzuner, Bir Siyah Saçlı Kadının Gezi Notları (1989)
• Anı yazarları: Mustafa Kemal, Nutuk, 1927; Kazım Karabekir, istiklâl Harbimiz, 1960; Rauf Orbay, Cehennem Değirmeni, 1993; Çerkez Ethem, Çerkez Ethem’in Hatıraları, 1962; Celal Bayar, Bende Yazdım, 1997; Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Vatan Yolunda, 1957; Halide Edib Adıvar, Türkün Ateşle imtihanı, 1956; • Rıza Nur, Hayat ve Hatırâtım, 1967; Ali Fuat Cebesoy, Millî Mücadele Hatıraları (1953); Ali Fuat Cebesoy, Sınıf Arkadaşım Atatürk, (1997); Celal Bayar, Atatürk’ten Hatıralar, (1955); Falih Rıfkı Atay, Atatürk’ün Bana Anlattıkları, (1955), Çankaya, (1961), Atatürk’ün Hatıraları (1965); Ruşen Eşref Ünaydın, AnafartalarKahramanı Mustafa Kemal ile Mülâkat, (1930), Atatürk’ü Özleyiş (1957); Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Atatürk, (1977); İsmail Habib Sevük, Atatürk için, (1939); Abdülhak şinasi Hisar, Yahya Kemal’e Veda, (1959); Ahmet ihsan Tokgöz, Matbuat Hatıralarım I-II, (1930); Ahmet Rasim, Gülüp Ağladıklarım (1926), Falaka (1927); Halit Fahri Ozansoy, Edebiyatçılar Geçiyor, (1967); Edebiyatçılar Çevremde, (1970); Halide Edip Adıvar, Mor Salkımlı Ev, (1963);  Halide Nusret Zorlutuna, Bir Devrin Romanı, (1975); Halikarnas Balıkçısı, Mavi SürgünYahya Kemal Beyatlı, Çocukluğum, Gençliğim, Siyasî ve Edebî Hatıralarım, (1973); Siyasî ve Edebî Portreler (1968); Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, (1969)
• Günlük yazarları: Nurullah Ataç, Günce I (1960); Günce II (1972); Uçuş Günlüğü, Gazi Günlüğü, Avusturya Günlüğü; Salah Birsel, Günlük (1955) Kuşları Örtünmek (1976), Hacivat Günlüğü (1982), Nezleli Karga, Bay Sessizlik, Yaşlılık Günlüğü (1982) Aynalar Günlüğü (1988), Yalnızlığın Fırınlanmış Kokusu (1992); Oktay Akbal, Günlerde (1968), Anılarda Görmek (1972), 80’lerde Bir Yazar (1994), Yeryüzü Korkusu, Geçmişin Kuşları, Anılarda Görmek; Tomris Uyar, Gündökümü 75 (1977), Sesler, Yüzler, Sokaklar (1981), Günlerin Tortusu; Suut Kemal Yetkin, Günlerin Götürdüğü, (1958); Nuri Pakdil, Edebiyat Kulesi, (1984); Oğuz Atay, Günlük, (1987);  Ahmet Hamdi Tanpınar, Günlüklerin Işığında Tanpınar’la Başbaşa, (2008);  Cemil Meriç, Jurnal I-II, (1992); İlhan Berk, Elyazılarına Vuruyor Güneş, (1983); Cemal Süreya, Gün / Üstü Kalsın, (1991); Necati Cumalı, Yeşil Bir At Sırtında, (1991); Ece Ayhan, Başıbozuk Günceler, (1993)
• Biyograş eserleri: Süleyman Nazif, Mehmet Akif, (1924); Mithat Cemal Kuntay, Mehmed Âkif-Hayatı, Seciyesi, Sanatı (1939); Mithat Cemal Kuntay, istiklâl şairi Mehmed Âkif (1944); Abdülhak şinasi Hisar, Ahmet Haşim: şiiri ve Hayatı (1963); Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Haşim (1934) Olcay Önertoy, Halit Ziya Uşaklıgil, Romancılığı ve Romanımızdaki Yeri (1965); Birol Emil, Mizancı Murad Bey, Hayatı ve Eserleri (1979); Ö.Faruk Huyugüzel, Hüseyin Cahit Yalçın’ın Hayatı ve Edebî Eserleri Üzerinde Bir Araştırma (1984) ismail Çetişli, Cahit Külebi ve şiiri (1998); İsmail Çetişli, Memduh şevket Esendal (insan-Eser) (1999); Nurullah Çetin, Behçet Necatigil, Hayatı, Sanatı ve Eserleri (1998); Yakup Çelik, Atilla ilhan (2006)
• Portre yazarları: Yusuf Ziya Ortaç, Portreler (1960); Haldun Taner, Ölürse Ten Ölür Canlar Ölesi Değil (1979); Beşir Ayvazoğlu, Defterimde Kırk Suret (2010); Hüseyin Cahit Yalçın, Tanıdıklarım (1936); Hakkı Süha Gezgin, Edebî Portreler (1939); Orhan Okay, Silik Fotoğraşar (2001); Hilmi Yavuz, Yüzler ve İzler (2006)