Duygusal Etki Kuramı
Duygusal etki kuramı... Edebiyat kuramları... Kuramlar.... Eleştiri metotları... Edebiyat eleştirisi... Detaylar Butik Kitap'ta...
Duygusal etki kuramı
Bu edebiyat kuramı 20. asırda İ. A. Richards tarafından üretilmiştir. Duygusal etki kuramına göre güzellikle estetik vb. hoşa giden şeyler ruhsaldır. Bu ruhsal durumu oluşturan hadiseler aslında yoktur. Bireyler söz konusu hadiseler varmış gibi hareket eder. Güzellikle estetik değeri okurun hayatında arayan Richards, estetik hayatın öteki hayatlardan tür açısından farklı bir yaşantı olmadığını ifade etmektedir.
Şiir, resim ve müzik vb. güzel sanatlar ile alakalı yaşanan şeyler, gündelik yaşamda yaptığımız yemek ve içmek vb. sıradan olaylar ile benzer özelliklere sahiptir. Şair kaleme aldığı şiir ile ruhsal dünyasını anlatır ve okur da da şairin anlattıkları ile şairin yaşadıklarına benzer bir yaşantı geçirmektedir. Aynı şeyleri yaşayamamaktadır, çünkü kelimeler tüm okurlar için farklı anlama gelmektedir. Kelimenin bir okuyucuda çağrıştırmış olduğu diğer okuyucularda aynı kelime farklı bir şeyleri çağrıştırabilir. Bu farklılıktan kaynaklı olarak Richards bir kriter tespit edilmiştir. Söz konus kriteri tespit etmesinin ereği tüm okuyucuların hayatını geçerli saymaktan kurtulmak içindir. Söz konusu ölçütte şöyledir: “Şiir yaşantılar öbeğidir ama söz konusu olan, şairin yaşantısına en yakın olandır.”
Sanat bir his faaliyetidir ve yansıtma teorisinin aksine yazın, dış dünyayla bilgi hususunda bize realiteyi aksettirecek bir ayna değildir. Bu teoride anlatıcının duygusunun yerine, alıcının (okurun) duygusuna yer verilmelidir.
