Edebi Metin, Yapı ve Zihniyet Kavramları
Edebi metin, yapı ve zihniyet kavramları nedir? Metin... Edebiyat metni... Yapı... Structure... Zihniyet... Detaylar Butik Kitap'ta...
Edebi metin, yapı ve zihniyet kavramları
Edebi metin: Latince “tekst” (dokuma) kökünden gelen metin, yazılı ve sözlü her türlü bütünü karşılayan bir sözcüktür. Edebiyat metinlerinde amaç, yalnızca manaları aktarmak değildir, okuru da etkilemektir. Şairlerle yazarlar fikirlerini hayal dünyası ile yoğurmaktadır ve bunları da okura sunmaktadır. Yazılı ve sözlü metinlerde işlenmiş bir dil, metnin özelliklerine özgü bir anlatım, düşünce, his ve hayal, toplumun toplumsal ve kültürel nitelikleri vardır. Öğretici/bilimsel metinler objektif özelliklere sahipken edebiyat metinleri öznel özelliklere sahiptir. Edebiyat metinlerinin öznelliklerini oluşturan parametre, dilin yan ve mecaz manalarının kullanılmasıdır. Dilin sözlük anlamı ile yazılan didaktik metinler bildirgeyi direkt olarak okuyuca aktarır iken edebiyat metinlerinde bildirgenin anlaşılma prosesi okurda başlar ve biter. Okurun anlama yeteneğiyle yorum kapasitesi de öne çıkar
Metin ve zihniyet: Zihniyet; bir devrin politik ve toplumsal hadiseleri, kültürü, sanat zevki, hayat şekli, eğitim anlayışı, inanç sistemlerini içeren bütündür. Edebiyat metinlerinin tamamında devrin zihniyetine tesadüf etmek mümkündür. Bunların dışında metin, yazıldığı devrin zevkine uygun bir dille kaleme alınmaktadır ve yazıldığı devrin sanat anlayışını da yansıtmaktadır.
Yapı: Yapı ya da structure, edebiyat eserinin iskeletidir. İçeriği ayakta tutan ve ona görünürlük katan yapı “biçim” kelimesi ile de karşılanmaktadır. Soyut ve seyyal malzeme sadece yapıyla bir kalıba sahip olmakadır. Bu anlamda ilk yapı ögesi dildir. Dil, fikir ve hisleri somutlaştırmaktadır. Sözcük, sözcük grubu, ibare, cümlecik ve cümleler ilk seviyedeki yapı ögeleridir. Metnin başlık, giriş, gelişme ve sonuç bölümleri de kompozisyonu yani yapıyı oluşturmaktadır. Olaya dayalı metinlerde yapının/kompozisyonun karşılığı olay örgüsü, kişiler, zaman ve mekândan ibaretken şiir metinlerinde nazım biçimi (ölçü, kafiye, redif, nazım birimi, nazım şekli, nazım türü vs.) yapı teriminin karşılığıdır.
