Kurmaca Eserlerde Şahıs Kadrosu ve Zaman
Kurmaca eserlerde şahıs kadrosu ve zaman... Roman... Öykü... Hikaye.... Fiction... Kişiler kadrosu... Zaman... Detaylar Butik Kitap'ta...
25 Jun 2022
Genel
531
Kurmaca eserlerde şahıs kadrosu ve zaman
- Şahıs kadrosu: Bir vakanın meydana gelebilmesi için o vakayı meydana getiren şahıslara gereksinim vardır. Genel anlamda romandaki şahıslar tip ve karakter olarak isimlendirilmektedir. Tip/düz kişiler, sosyal bir sınıfın/zümrenin temsilcisidir, değişmeyen özelliklere sahiptir, değişik anlatı türlerinde adları değişmiş olsa da aynı davranış kodlarını taşır. Karakter, yuvarlak kişilerdir çağdaş romancıların kurguladığı şahıslardır. Bunların en önemli vasfı şahsına münhasır davranışlar sergilemesidir, değişik özellikler ortaya koymasıdır. Kurmaca yapıttaki figüratif kadronun –muhteva ve yapı çerçevesinde- merkezindeki kişiye başkişi/başkahraman denir. Modernist roman sistemi içinde başkişi “protagonist” ismini alır. Protagonist kendisine ve toplumuna yabancılaşmış şahıstır. Kurmacada hiçbir tesiri olmayan bireye “fon figür” denir.
- Zaman: Vakaların başlama ve bitiş noktası arasındaki aksiyonel süre olarak tanımlayabileceğimiz vaka/olay zamanı, hadiselerin yaşandığı zamandır ve somut bir tarih ile belirlenerek “takvim zamanı” terimi ile belirtilmektedir. Bir kurmacanın barındırdığı muhtevanın başlangıcıyla bitişi arasındaki kurmaca prosese de “iç zaman” adı verilir. Anlatıcının, vakası duyduktan ya da gördükten sonra okura naklettiği zamana da “anlatma zamanı” denir. Vaka zamanı, çizgisel ve döngüsel olarak 2 biçimde akar. Zaman dizimsel olarak ilerleyen çizgisel zaman, geçmiş-hal-gelecek sıralaması ile doğadaki vb. akmaktayken “dönüşümlü ve iç içe” olan döngüsel zamanda bu akış alışılmadık şekilde bozulup dün, bugün ve yarın birbirinin yerine geçer. Döngüselleşip kahraman merkezinde ileriye ya da geriye kırılan zaman, ruhsal bir vasıf kazanır. Roman kuramında bunda “genişletme” ya da “öznel zaman” denir. Bunun yanı sıra zamanın ileriye doğru akarken bazen zaman dilimleri verilmez. Bu duruma da “zaman atlatma” denir. Yazar, kimi hadiseleri aktarmaz, özetle değinip geçer, buna da “özetleme” adı verilir.
