Tanzimat Dönemi Türk Tiyatrosu
Tanzimat dönemi Türk tiyatrosu... Tiyatro... Tanzimat tiyatrosu... Türk tiyatrosu... Tanzimat edebiyatı... Detayla Butik Kitap'ta....
Tanzimat dönemi Türk tiyatrosu
Tanzimat Dönemi’ne dek yazınımızda çağdaş manada bir tiyatro bulunmamaktadır. Klasik tiyatronun ürünlerinden olan Karagöz, orta oyunu vb. sahne sanatları, sahneyle dekor vb. ögelere sahip değildir. Bunun yanı sıra bu türlerin yazılı bir metni yoktur. Avrupalı manada tiyatro, yazınımıza ilk defa Şinasi ile girmiştir.
Tanzimat’ın ilk senelerinden başlayarak İstanbul’da pek çok tiyatro binası yapılmıştır. Hacı Naum, Şark, Ortaköy tiyatroları bunlardandır. Bu binaların yanı sıra yarı resmî özelliğe sahip olan ve ilk önemli Türk tiyatrosunu Güllü Agop kurmuştur ve adı “Osmanlı Tiyatrosu”dur (1867).
Şinasi’nin haricinde tiyatro alanında Ahmet Vefik Paşa’nın Moliere’den gerçekleştirdiği tercümeler dikkati çekmektedir. Ahmet Vefik Paşa, Moliere’den yaptığı 16 çeviri ile Türk tiyatrosunun gelişmesini sağlamıştır. Bursa’da valilik görevinde bulunduğu esnada da bir tiyatro binası yaptırmış ve tiyatroyu İstanbul'dan Anadolu’ya taşımıştır.
Tanzimat devrinde tiyatronun verimli geçtiği seneler 1870’ten başlayarak 1880’e kadar devam eden süreçtir. Namık Kemal ile Abdülhak Hamit Tarhan vb. sanat adamları, tiyatroyu, toplumu eğitmek için bir vasıta olarak görmüştür. Abdülhak Hamit Tarhan'ın tiyatro yapıtları oynanmak üzere kaleme alınmamıştır.”Duhter-i Hindu, İçli Kız, Tark” Abdülhak Hamit’in önemli yapıtlarıdır. Namık Kemal’in “Gülnihal, Zavallı Çocuk, Akif Bey ve Celaleddin Harzemşah” vb. yapıtları da bu devrin eserleridir.
1870’ten sonra Recaizade Mahmut Ekrem de “Afife Anjelik ve Atala (tercüme)” vb. tiyatro yapıtları kaleme almıştır. Şemsettin Sami’nin “Besa yahut Ahde Vefa (1875), Seydi Yahya (1875) ve Gave (1878)” isimli tiyatro yapıtları bulunmaktadır. Yine toplumsal muhtevalı olan ve evlenme konusundaki eski geleneklerin tenkidini yapan bir tiyatro yapıtı da Ahmet Mithat Efendi kaleme almıştır. “Eyvah” adlı bu tiyatro yapıtı, dramdır.
XIX. asrın tiyatro yapıtları kaleme alındıkları dönem ile sıkı sıkıya ilişkilidir. Bu devirde yazınımıza giren yeni türlerde olduğu gibi tiyatroda da toplumu eğitmek, toplumsal muhtevalı yapıtlar kaleme almak gelenektir. XIX. asırda kaleme alınan yapıtların çoğu tezlidir. Yapıtlarda tenkit edilen ve savunulan kimi fikirlere vardır o zamanki insanların toplumsal temayülleri, buhranları, geçirdikleri zorluklar yapıtlarda ele alınmıştır.
