Tekerleme Nedir? Tekerleme Örnekleri
Tekerleme nedir? Tekerleme örnekleri... Halk bilimi... Halk edebiyatı... Türk halk edebiyatı... Detaylar Butik Kitap'ta...
Tekerleme nedir?
Sözcüklerin ses benzerliğinden yararlanılarak oluşturulan yarı anlamlı, yarı anlamsız sözlerdir. Şiir biçiminde de oluşturulan tekerlemelerde ölçü, uyak, seci ve aliterasyondan yararlanılmıştır.
Farklı sözlüklerde ”ağızda yuvarlanan söz, saçma sapan söz, eş sesli sözcüklerle kurulu konuşma” anlamlarındaki tekerleme masal, öykü, bilmece ve halk tiyatrosu vb. kimi yazınsal türler içerisinde ya da bağımsız şekilde söylenen ölçülü ve uyaklı sözlerdir.
Daha çok çocuk folklorunda güzel zaman geçirmek, konuşma yeteneği elde etmek, oyunlarda eş ve ebe seçmek üzere bu yola başvurulmaktadır. Masal tekerlemesi, oyun tekerlemesi vb. isimler alır. En fazla çocuk oyunlarında, masalların başında, ortasında ve sonunda söylenir.
Yörelere göre farklı isimlerle de adlandırılır. Doğu Anadolu’da "döşeme", Güney Anadolu’da "sayışma" denir. Karagöz ve orta oyununda "muhavere", çocuk oyununda "ebe", çıkarmada da "sayışma" adı verilir. Türk yazınında ilk tekerleme örneklerine XI. asırdan karşılaşılır. Divanü Lügati’t Türk‘te kimi tekerlemeler vardır.
Tekerleme örnekleri
Evvel zaman içinde
Kalbur saman içinde
Develer tellal iken
Pireler berber iken
Aceb ahîr-zaman oldu gaziler
Büyük küçük birbirini beğenmez
Her mü’min münâfık cennet arzular
Tanrı nasib ettiğini beğenmez
Kediler köpekler ile savaşır
Miçik deyu çarşı çarşı dolaşır
Mekbeti’si ehl-i ırz’a ulaşır
Orospular kendi erin beğenmez
Teklif ister bülbül güle konmağa
Pervaneler düşüp şem’a yağmağa
Oğlancıklar iştahından binmeğe
Doru ister atın kır’ın beğenmez
