Terkib-i Bent ve Terci-i Bent Nedir?

Terkib-i bent ve terci-i bent nedir? Divan edebiyatı... Nazım şekilleri... Nazım biçimleri... Divan şiiri... Aruz... Bent... Detaylar Butik Kitap'ta...

10 Jul 2022 Genel 6997

Terkib-i bent ve terci-i bent nedir?

Bentlerle kurulur ve her bent iki bölümdür: Birinci bölüme terkibhane, kıta veya bent; ikinci bölüme vasıta beyti atı verilir. Her bent 5-10 beyit arasındadır. Toplam 5-10 bent bulunmaktadır. Dini, felsefi ve eleştiri ağırlıklı yazılan bu tip şiirlerin her bendi başka bir kafiyeye sahiptir. Ancak şiirin tamamı aynı vezinle yazılır ve bentler vasıta beytiyle birbirine bağlanır.

Vasıta denilen beyitler her bendin sonunda tekrar ediliyorsa terci-i bent, eğer vasıta beyitler her bendin değişiyorsa terkib-i bent adını alır.

Terkib-i bentlerin kafiye şeması aa-xa-xa-xa-xa-bb / cc-xc-xc-xc-xc-dd…. veya aa-aa-aa-aa-aa-bb / cc-cc-cc-cc-cc-dd…. şeklindedir.
Terci-i bentlerin kafiye şeması aa-xa-xa-xa-xa-AA / cc-xc-xc-xc-xc-AA…. veya aa-aa-aa-aa-aa-AA / cc-cc-cc-cc-cc-AA…. şeklindedir.

Terkib-i bent örneği...

Ziya Paşa'nın terkib-i bendinin X. bendi.

İkbâl için ahbabı siâyet yeni çıktı
Bilmez idik evvel bu dirayet yeni çıktı

Sirkat çoğalıp lafz-ı sadâkat modalandı
Nâmûs tamâm oldu hamiyyet yeni çıktı

Düşmanlara ahbabını zem oldu zarafet
Dil-dârdan ağyara şikâyet yeni çıktı

Sâdıkları tahkîr ile red kaide oldu
Hırsızlara ikram u inayet yeni çıktı

Hak söyleyen evvel dahi menfur idi gerçi
Hâinlere amma ki riâyet yeni çıktı

Evrak ile i`lân olunur cümle nizâmât
Elfâz ile terfîh-i raiyyet yeni çıktı

Âciz olanın ketm olunur hakk-ı sarîhi
Mahmîleri her yerde himâyet yeni çıktı

İsnâd-ı taassub olunur merd-i gayûra
Dinsizlere tevcîh-i reviyyet yeni çıktı

İslâm imiş devlete pâ-bend-i terakkî
Evvel yoğ idi işbu rivayet yeni çıktı

Milliyyet-i nisyân ederek her işimizde
Efkâr-ı Fireng’e tabaiyyet yeni çıktı

Eyvah bu bâzîçede bizler yine yandık
Zîrâ ki ziyan ortada bilmem ne kazandık